Olympisch Goud in Tokio 2021

De Olympische Spelen van Tokio 2020 waren anders dan alle voorgaande edities. Een jaar uitgesteld vanwege de coronapandemie, gespeeld in lege stadions zonder toeschouwers, omgeven door strikte protocollen en de constante dreiging van besmettingen. Voor de Nederlandse hockeyvrouwen betekende het een extra uitdaging bovenop de al immense druk om hun status als beste ter wereld waar te maken. Maar misschien maakte juist die bizarre context het succes nog specialer.

Onder bondscoach Alyson Annan had Nederland in de vijf jaar sinds de teleurstellende finale van Rio 2016 een ijzeren greep op de sport gekregen. De statistieken waren verbijsterend: slechts drie nederlagen in 104 interlands, acht gewonnen toernooien op rij. Het EK van 2017 en 2019, het WK van 2018, de Champions Trophy van 2018, twee edities van de FIH Pro League, alles wat er te winnen viel had Oranje gewonnen. Alleen de olympische titel ontbrak nog aan de collectie van deze generatie.

De Australische Annan had na Rio een verjongingskuur doorgevoerd. Talenten als Pien Sanders, Lauren Stam en Frédérique Matla werden gepromoveerd vanuit de jeugdteams. Maar de echte kracht van haar benadering lag in de continuïteit. Van de zestien speelsters in Tokio waren er twaalf al deel van de selectie sinds 2017. Vijf jaar lang had Annan automatismen geslepen, een spelstijl geperfectioneerd die werd omschreven als tiki-taka-hockey vanwege de razendsnelle combinaties en het constante balbezit.

Goud behalen onder unieke omstandigheden bij de hockeyvrouwen.

De Poulefase: Dominantie Zonder Publiek

Het Oi Hockey Stadium lag er verlaten bij. Geen juichende fans, geen sfeer, alleen de geluiden van sticks en schreeuwende speelsters die echoëden door de lege tribunes. Het was surrealistisch, maar Nederland liet zich niet afleiden. In de poulefase werden alle vijf de wedstrijden gewonnen, een patroon dat zich al jaren herhaalde bij elk toernooi waar Oranje aan deelnam.

De overwinningen waren overtuigend. Ierland werd met 4-0 verslagen, Duitsland met 3-1, Zuid-Afrika met 5-0, Groot-Brittannië met 1-0 en India met 5-1. Het niveau van de tegenstanders varieerde, maar de constante was het Nederlandse spel: gecontroleerd, dominant, efficiënt. Tegenstanders konden de bal nauwelijks vasthouden tegen de pressie van Oranje.

Opvallend was de breedte van de selectie. Waar in eerdere jaren vaak dezelfde namen scoorden, verdeelden de doelpunten zich nu over het hele team. Het was een teken van de collectieve kracht die Annan had gecreëerd. Geen ster was onmisbaar, elke speelster kende haar rol en voerde die feilloos uit. De machine draaide op volle toeren.

De Halve Finale: Afrekening met de Britten

Groot-Brittannië had in Rio 2016 een trauma veroorzaakt. In de finale van die Spelen hadden de Britten Nederland na shoot-outs verslagen, een nederlaag die diepe wonden had achtergelaten. In de aanloop naar de halve finale van Tokio verwezen de Britse media gretig naar dat succes van vijf jaar eerder. Het was een poging tot psychologische oorlogsvoering die averechts uitpakte.

Xan de Waard, die als piepjonge speelster in Rio had meegemaakt hoe de Britten haar teamgenoten in tranen hadden achtergelaten, was niet onder de indruk. De Britten teerden op iets van vijf jaar geleden, merkte ze droogjes op. In elke onderlinge wedstrijd sindsdien had Nederland gewonnen. De feiten spraken voor zich.

De wedstrijd zelf werd een demonstratie. Nederland speelde twee gouden minuten aan het begin van het tweede kwart waarin Felice Albers en Marloes Keetels de 2-0 voorsprong vestigden. Daarna denderde Oranje door, onverbiddelijk en genadeloos. De eindstand van 5-1 was een historische vernedering voor de regerend olympisch kampioen. Nooit eerder had een vrouwenploeg met zo'n grote marge een olympische halve finale gewonnen.

De Finale: De Bekroning van Vijf Jaar Werk

In de finale wachtte opnieuw Argentinië, de eeuwige rivaal die in de andere halve finale India had verslagen. Het was een herhaling van de finale van Londen 2012, een klassieke confrontatie tussen de twee machtigste landen in het vrouwenhockey. Maar anders dan negen jaar eerder, toen de strijd tot de laatste minuut spannend bleef, zou Tokio een eenzijdiger verloop kennen.

Caia van Maasakker, die haar laatste interland speelde, nam het heft in handen. De strafcornerspecialist, jarenlang de backup van Maartje Paumen maar nu zelf de eerste keus, verzilverde twee corners met onberispelijke sleeppushes. Binnen het eerste kwartier stond het 3-0. Argentinië, dat in de voorronden nog had getoond gevaarlijk te kunnen zijn, was volledig ontregeld.

De rest van de wedstrijd was formaliteit. Argentinië scoorde nog een eretreffer, maar kwam nooit werkelijk in de buurt van een comeback. De 3-1 eindstand weerspiegelde de verhoudingen perfect. Nederland was simpelweg te goed, te compleet, te dominant. De gouden medaille was de bekroning van vijf jaar onafgebroken heerschappij.

Het Afscheid van Van Maasakker

Voor Caia van Maasakker was de finale het perfecte afscheid. Na jaren in de schaduw van Paumen te hebben gestaan, bewees ze in haar laatste wedstrijd dat ook zij tot de absolute top behoorde. Twee doelpunten in een olympische finale, je kunt een carrière niet mooier afsluiten. Vijf seconden voor het eindsignaal gingen haar handen al de lucht in, het besef dat ze afscheid nam met goud.

Van Maasakker symboliseerde de diepgang van het Nederlandse programma. Zelfs de tweede keus op een cruciale positie als strafcorner was van wereldklasse. Het was een luxeprobleem dat geen ander land kende. Terwijl tegenstanders moeite hadden om één goede cornerspecialist te vinden, beschikte Nederland over meerdere die elkaar moeiteloos konden vervangen.

De tranen van Van Maasakker bij het Wilhelmus vatte het allemaal samen. De jaren van hard werken, de teleurstellingen, het wachten op haar moment, het was het waard geweest. Ze verliet het internationale hockey als olympisch kampioen, een status die niemand haar meer kon afnemen.

De Schaduwzijde: De Angstcultuur

Achter het succes van Tokio schuilde een donkerder verhaal dat pas maanden later naar buiten zou komen. Tijdens evaluatiegesprekken na de Spelen bleek dat niet alle speelsters een goed gevoel hadden overgehouden aan het klimaat waarin ze hadden gepresteerd. Er was sprake geweest van verbale intimidatie en een zwijgcultuur die verder ging dan de gebruikelijke teamdiscipline.

Speelsters als Yibbi Jansen hadden zich onder Annan niet prettig gevoeld en hadden zich zelfs afgemeld als international in aanloop naar de Spelen. De successen op het veld maskeerden problemen binnen de groep die jarenlang werden verzwegen. In januari 2022 zou de KNHB de samenwerking met Annan per direct beëindigen na een onderzoek naar de misstanden.

Het werpt een andere schaduw op de triomf van Tokio. Het team had gewonnen ondanks de interne spanningen, niet dankzij de sfeer die Annan had gecreëerd. De vraag rees of dezelfde resultaten niet ook mogelijk waren geweest met een andere benadering, een die minder wonden zou hebben achtergelaten. Het is een vraag die nooit definitief beantwoord zal worden.

De Betekenis van Goud in Lege Stadions

Olympisch goud winnen zonder publiek was een vreemde ervaring. De adrenaline van volle tribunes, de energie die een menigte kan geven, het ontbrak allemaal in Tokio. De speelsters moesten hun eigen motivatie vinden, hun eigen sfeer creëren in de klinische stilte van het Oi Hockey Stadium.

Misschien maakte juist dat deze titel zo puur. Geen externe factoren, alleen het spel en de tegenstander. Nederland bewees dat het ook zonder de steun van fans kon presteren op het hoogste niveau. De focus lag volledig op hockey, zonder afleidingen. Het was een test van mentale kracht die deze generatie glansrijk doorstond.

De vierde olympische titel plaatste Nederland definitief in een eigen categorie. Geen ander land kwam ook maar in de buurt van dit aantal. De dominantie was compleet, de heerschappij onbetwist. Het tiki-taka-hockey van Annan had een tijdperk gedefinieerd waarin Nederland boven alle andere landen uittorende.

Dit leidde uiteindelijk tot de recente triomf in Parijs 2024.

Conclusie

Tokio 2021 was de bekroning van vijf jaar onafgebroken succes. De Nederlandse hockeyvrouwen wonnen hun vierde olympische titel met een dominantie die geen ruimte liet voor discussie. Van de poulefase tot de finale, elke wedstrijd werd gewonnen met overtuiging. De 5-1 vernedering van Groot-Brittannië in de halve finale en de 3-1 zege op Argentinië in de finale onderstreepten de kloof tussen Nederland en de rest.

Maar de schaduw van de angstcultuur hangt over deze triomf. Het succes kwam tegen een prijs die pas later zichtbaar werd. De vraag of winnen alles rechtvaardigt, blijft hangen. Wat vaststaat is dat deze generatie speelsters heeft geleverd wanneer het erop aankwam, ondanks de uitdagingen die verder gingen dan alleen het hockey. Ze wonnen goud in lege stadions, tijdens een pandemie, met interne spanningen. Dat alleen al maakt deze titel bijzonder.