Xan de Waard: Ontwikkeling tot Leider

Er zijn speelsters die wedstrijden beslissen met doelpunten. En er zijn speelsters die wedstrijden beslissen door het hele team beter te laten spelen. Xan de Waard behoort tot de tweede categorie, al scoort ze ook wanneer het moet. De 30-jarige middenveldster van SCHC is tweemaal verkozen tot Wereldspeelster van het Jaar, in 2023 en opnieuw in 2025. Het is de erkenning voor een speelster die misschien niet altijd de krantenkoppen haalt, maar zonder wie het Nederlandse team simpelweg minder zou zijn.

Met meer dan 230 interlands en zeventien hoofdprijzen met Oranje is De Waard een van de meest gedecoreerde speelsters in de Nederlandse hockeygeschiedenis. Twee olympische titels, drie wereldkampioenschappen, vier Europese titels: de erelijst is indrukwekkend. Maar het zijn niet alleen de prijzen die haar bijzonder maken. Het is de manier waarop ze speelt, de intelligentie waarmee ze het veld leest, de versnellingen die verdedigers radeloos maken.

Bij SCHC in Bilthoven is ze al jaren de dragende kracht, de speelster om wie het team is gebouwd. In het nationale elftal vervult ze een vergelijkbare rol, al is de concurrentie daar groter en het niveau hoger. Sinds 2023 draagt ze de aanvoerdersband, eerst gedeeld met Pien Sanders en Marloes Keetels, later als hoofdaanvoerster. Het is een rol die bij haar past: leiden door voorbeeld, niet door woorden.

Analyseer de impact van de aanvoerster op voorspellingen voor de hockeydames.

De Kenmerkende Speelstijl

Wie Xan de Waard ziet spelen, herkent haar direct aan haar versnellingen. Die plotselinge explosies van snelheid, waarbij ze verdedigers passeert alsof ze stilstaan, zijn haar handelsmerk. Het is een vaardigheid die deels aangeboren is en deels het resultaat van jarenlang trainen. Weinig speelsters kunnen vanuit stilstand zo snel optrekken en die snelheid vasthouden terwijl ze de bal controleren.

Maar snelheid alleen maakt geen wereldspeelster. Wat De Waard onderscheidt is haar tactische intelligentie. Ze leest het spel sneller dan anderen, anticipeert op passes voordat ze gegeven worden, positioneert zich op plekken waar ze het meest effectief is. Tegenstanders beschrijven het spelen tegen haar als uitputtend: niet omdat ze fysiek de zwaarste is, maar omdat ze je mentaal constant onder druk zet.

Haar technische handelingen zijn op het hoogste niveau. De bal aan de stick lijkt vastgelijmd, passes komen aan waar ze bedoeld zijn, schoten zijn precies en hard. Het is de combinatie van al deze elementen die haar zo moeilijk te verdedigen maakt. Je kunt niet alleen op haar snelheid focussen, want dan verrast ze je met techniek. Focus op techniek, en ze rent je voorbij.

De Weg naar de Top

De Waard groeide op in het hart van het Nederlandse hockey en speelde haar hele clubcarrière bij SCHC. Anders dan speelsters die van club naar club trekken, koos zij voor loyaliteit. Bij SCHC kreeg ze de kans om te groeien, om fouten te maken en ervan te leren, om leider te worden van een team dat haar volledig vertrouwde. Die stabiliteit betaalde zich uit in consistente prestaties jaar na jaar.

Haar interlandcarrière begon op jonge leeftijd en versnelde onder bondscoach Alyson Annan. In de vaste kern van het team dat van 2017 tot 2022 alles won wat er te winnen viel, was De Waard een van de sleutelfiguren. De olympische titel van Tokio 2021, de wereldtitels, de Europese kampioenschappen: bij al die successen speelde ze een hoofdrol, ook al stond ze niet altijd in de schijnwerpers.

De nominatie voor Wereldspeelster van het Jaar in 2018 was de eerste formele erkenning van haar kwaliteiten. Dat de prijs toen naar Eva de Goede ging, deed niets af aan haar status. In 2023 won ze hem zelf, in 2024 ging de eer naar teamgenote Yibbi Jansen, en in 2025 won ze opnieuw. Het patroon is duidelijk: De Waard behoort structureel tot de absolute top.

De Sabbatical en Terugkeer

Na de olympische titel in Parijs 2024 nam De Waard een opmerkelijke beslissing. Ze trok zich tijdelijk terug uit het nationale team om kennis te maken met het werkende leven. Het was een keuze die verbazing wekte gezien haar status en leeftijd, maar die perfect paste bij haar karakter. De Waard wilde meer zijn dan alleen hockeyster, wilde ervaren wat het leven buiten de sport te bieden had.

De sabbatical duurde niet lang. Al snel merkte ze dat het oranjevuur nog te hevig brandde om te negeren. In maart 2025 sloot ze weer aan bij de selectie, net op tijd voor het EK in Mönchengladbach. Het was alsof ze nooit was weggeweest. In de finale tegen Duitsland was ze een van de uitblinkers, met karakteristieke runs en tactisch vernuft. Nederland won en De Waard had haar vierde Europese titel.

Die terugkeer bevestigde wat velen al vermoedden: De Waard is verslaafd aan winnen. De rust van het normale leven kon niet tippen aan de adrenaline van een internationale finale. Bij de uitreiking van haar tweede Wereldspeelsterprijs gaf ze toe dat ze de keuze om terug te keren geen moment had betreurd. Hockey is wat ze doet, wie ze is, waarvoor ze leeft.

Aanvoerster van Oranje

Het aanvoerderschap van het Nederlandse team is geen sinecure. De verwachtingen zijn torenhoog, de druk constant, de media-aandacht intens. Voorgangsters als Eva de Goede en Maartje Paumen hadden de lat hoog gelegd. De Waard nam die verantwoordelijkheid op zich met de nuchterheid die haar kenmerkt: niet veel woorden, wel het juiste voorbeeld.

Haar leiderschapsstijl is anders dan die van haar voorgangsters. Waar De Goede inspireerde met haar speelwijze en Paumen met haar strafcorners, leidt De Waard door haar constante aanwezigheid en betrokkenheid. Ze is de eerste bij trainingen, de laatste die vertrekt, altijd beschikbaar voor teamgenotes die hulp nodig hebben. Het is leiderschap in de dagelijkse praktijk, niet alleen in grote momenten.

Onder haar aanvoerderschap won Nederland het EK 2025, waarmee het totaal op dertien Europese titels kwam. Het was de bevestiging dat de transitie naar een nieuwe generatie soepel verliep. Speelsters als Yibbi Jansen en Pien Dicke groeiden uit tot vaste waarden, terwijl De Waard de ervaring en rust inbracht die nodig zijn op de hoogste niveaus.

Naast de aanval is de rol van Anne Veenendaal als keeper cruciaal.

SCHC: De Club van Wereldspeelsters

SCHC in Bilthoven heeft een bijzondere traditie opgebouwd. Drie jaar op rij ging de prijs voor Wereldspeelster van het Jaar naar een speelster van de club: De Waard in 2023, Jansen in 2024, De Waard opnieuw in 2025. Het is geen toeval. De club biedt een omgeving waarin toptalent kan floreren, met faciliteiten, coaching en een cultuur die excellentie stimuleert.

Voor De Waard is SCHC meer dan een werkgever. Het is de club waar ze opgroeide, waar ze haar beste vriendinnen heeft, waar ze zich thuis voelt. Die emotionele band verklaart waarom ze nooit de overstap maakte naar een grotere club. Loyaliteit boven ambitie, stabiliteit boven avontuur. Het is een keuze die niet iedereen zou maken, maar die voor haar werkt.

De enige prijs die De Waard met SCHC nog mist is de landstitel. In 2024 verloor de club de finale van de play-offs na een zinderende strijd van Den Bosch. Het was een teleurstelling die ze met typische nuchterheid verwerkte: volgend seizoen een nieuwe kans. Die instelling, dat vermogen om tegenslagen te relativeren zonder de ambitie te verliezen, kenmerkt haar hele carrière.

De Tweede Wereldspeelstersprijs

De uitverkiezing tot Wereldspeelster van het Jaar 2025 kwam niet als verrassing. Na een jaar waarin ze het EK won en de Pro League domineerde, was De Waard de logische winnaar. In de stemming van experts, nationale coaches, aanvoerders, fans en media bleef ze Belgische Alix Gerniers en de Chinese Li Hong ruimschoots voor.

Bij de bekendmaking reageerde ze met karakteristieke bescheidenheid. Ze had het niet verwacht, zei ze, maar was wel blij. Het zijn de reacties van iemand die weet dat individuele prijzen het resultaat zijn van teamwerk. Zonder haar teamgenotes bij Oranje en SCHC, zonder de coaches die haar ontwikkelden, zou er geen prijs zijn geweest.

Het is ook de erkenning dat De Waard op haar 30ste nog steeds tot de absolute top behoort. In een sport waar jonge talenten snel opkomen en carrières relatief kort zijn, is haar constante aanwezigheid in de top opmerkelijk. Ze past zich aan, evolueert, blijft leren. Dat is waarom ze na meer dan een decennium op het hoogste niveau nog steeds de beste ter wereld kan zijn.

De Toekomst: Los Angeles 2028

Met Los Angeles 2028 aan de horizon heeft De Waard een duidelijk doel. Een derde olympische titel zou haar definitief plaatsen in het rijtje van allergrootsten. Op 33-jarige leeftijd tijdens die Spelen is ze fysiek nog in staat om te presteren, mits blessures haar bespaard blijven. De ervaring van twee eerdere olympische toernooien is een onschatbare troef.

De concurrentie binnen de selectie zal fel zijn. Jonge talenten dringen op, gevestigde namen vechten voor hun plekje. De Waard weet dat niets vanzelfsprekend is, dat elke trainingssessie telt, elke wedstrijd een kans is om te bewijzen dat je er nog steeds bij hoort. Die instelling houdt haar scherp, voorkomt complacency.

Wat er ook gebeurt in Los Angeles, De Waards plaats in de Nederlandse hockeygeschiedenis is verzekerd. Twee olympische titels, drie wereldtitels, vier Europese titels, tweemaal Wereldspeelster van het Jaar: het zijn cijfers die voor zich spreken. Maar het echte verhaal is breder dan statistieken. Het is het verhaal van een speelster die haar team beter maakt, elke wedstrijd, elke training, elke dag.

Conclusie

Xan de Waard is het type speelster dat elke coach droomt te hebben. Technisch excellent, tactisch intelligent, fysiek sterk en mentaal onverzettelijk. Ze scoort wanneer het moet, maar haar echte waarde ligt in wat ze het team geeft: structuur, rust, leiderschap, inspiratie. Het is waarom ze tweemaal werd verkozen tot beste speelster ter wereld, en waarom ze die erkenning volledig verdient.

Met meer dan 230 interlands en zeventien hoofdprijzen is haar erelijst indrukwekkend. Maar De Waard is nog niet klaar. Los Angeles 2028 lonkt, nieuwe titels wachten. Zolang het oranjevuur brandt, zolang de honger naar winnen er is, zal Xan de Waard er zijn om haar team naar overwinningen te leiden. Het is wat ze doet, wie ze is, en waarom ze tot de allergrootsten behoort.