Het Goud van Londen 2012

Na het goud van Peking 2008 leek de toekomst van het Nederlandse vrouwenhockey rooskleurig. Maar de werkelijkheid bleek weerbarstiger. In de jaren na het olympische succes verloren de Oranje Dames hun ijzeren greep op de sport. Argentinië, de eeuwige rivaal, nam de macht over door in 2010 het wereldkampioenschap te winnen in eigen huis in Rosario. Het Nederlandse team raakte zijn aura van onoverwinnelijkheid kwijt en kreeg een ongewenst imago opgeplakt: Team Hollywood, verwende modepopjes meer bezig met uiterlijk vertoon dan met presteren.

De kritiek was niet helemaal eerlijk, maar er zat een kern van waarheid in. Na het vertrek van Marc Lammers ontbrak de tactische scherpte die zijn teams had gekenmerkt. Onder opvolger Herman Kruis werden de resultaten steeds minder, en het vertrouwen brokkelde af. De hockeybond greep in en ontsloeg Kruis na het mislukte WK. In zijn plaats kwam een verrassende naam: Max Caldas, een Argentijn met ook een Italiaans en Nederlands paspoort.

Caldas had als speler voor Argentinië gespeeld en was na een blessure overgestapt naar het coachingsvak. Hij kende de mentaliteit van de grote rivaal als geen ander. Anderhalf jaar voor de Spelen van Londen kreeg hij de opdracht om de gevallen koninginnen van het hockey weer naar de troon te leiden. Het was een race tegen de klok, maar Caldas had een plan.

De weg naar titelprolongatie in de Olympische hockey finales.

Het Experiment van Alicante

In januari 2012, zes maanden voor de Olympische Spelen, verzamelden de speelsters zich op Schiphol. Ze hadden van Caldas te horen gekregen dat ze naar Londen zouden gaan voor een teambuilding-uitje. Geen sticks mee, gewoon lekker ontspannen en sfeer proeven. Toen het vliegtuig echter niet naar Londen bleek te gaan maar naar Alicante in Spanje, en de telefoons werden ingenomen, begon het besef te dagen dat dit geen gewoon uitje zou worden.

Wat volgde was een trainingskamp uit de hel, geleid door Francesco Wessels, een militair die net was teruggekeerd uit Afghanistan. De speelsters moesten bij temperaturen van min zeven graden in tentjes slapen, met stukken rots sjouwen en langs gevaarlijke ravijnen lopen. Ze werden geblinddoekt en in kringen gezet op bergtoppen. De spanning liep hoog op; sommige speelsters bereikten hun absolute grens en wilden opgeven.

Caldas keek toe en zag wat hij wilde zien. De speelsters leerden op elkaar vertrouwen in de meest extreme omstandigheden. Ze ontdekten dat ze samen meer konden doorstaan dan ze individueel voor mogelijk hadden gehouden. Het codewoord Alicante zou later tijdens het olympische toernooi meermaals over het veld klinken wanneer de druk toenam, een herinnering aan wat ze samen hadden overwonnen.

Een Moeizame Poulefase

Het olympische toernooi in Londen verliep allesbehalve vlekkeloos. In de poulefase won Nederland alle wedstrijden, maar het spel was nooit overtuigend. Alleen tegen Duitsland werd het echt spannend met een 2-1 overwinning. De automatismen waren er nog niet, het vertrouwen leek te wankelen onder de immense druk van een vol Riverbank Arena met zestienduizend toeschouwers.

In de halve finale tegen Nieuw-Zeeland ging het bijna mis. Nederland moest tot het uiterste gaan en won pas na shoot-outs. Het was een zenuwslopende ervaring die het team bijna de kop kostte. Tijdens die benauwde minuten klonk het codewoord Alicante meerdere keren, de speelsters herinnerend aan de beproevingen die ze samen hadden doorstaan. Als ze dat hadden overleefd, konden ze dit ook aan.

De finale zou een herhaling worden van het affiche dat het vrouwenhockey al jaren domineerde: Nederland tegen Argentinië. Las Leonas, de ploeg die twee jaar eerder het WK had gewonnen en Nederland van de troon had gestoten. De Argentijnse speelsters stonden bekend om hun intimiderend gedrag. In de nacht voor de finale stonden ze zelfs voor de slaapkamers van de Nederlandse speelsters beledigende teksten te roepen. Het was een psychologisch spelletje dat Caldas, als Argentijn, maar al te goed kende.

De Revanche op Argentinië

De finale begon gespannen. Beide teams namen weinig risico in de eerste helft, bang om een fout te maken die de wedstrijd zou beslissen. Het publiek in de Riverbank Arena, waar het baanbrekende blauwe veld met roze stroken voor een bijzonder decor zorgde, wachtte op het moment dat de spanning zou breken.

Caldas was in de rust woedend op zijn speelsters. De passiviteit moest eraf, het moment was gekomen om te leveren. Na rust veranderde de dynamiek volledig. Nederland drukte Argentinië terug en creëerde kans na kans. In de 44ste minuut was het Carlien Dirkse van den Heuvel die de ban brak met een doelpunt dat de Riverbank Arena deed ontploffen.

Tien minuten later bezegelde Maartje Paumen, de strafcornerlegende, het lot van Argentinië. Haar sleeppush vloog hoog en hard het doel in, te snel voor welke keeper dan ook. De 2-0 voorsprong was definitief, Argentinië had geen antwoord meer. De revanche voor het verloren WK van 2010 was compleet. Nederland was weer olympisch kampioen.

De Triomf van de Buitenbeentjes

Bijzonder aan dit succes was het verhaal van Kim Lammers, geen familie van Marc maar wel een speelster met een bijzondere geschiedenis. Zowel in 2004 als in 2008 was ze buiten de olympische selectie gelaten. Acht jaar lang had ze gevochten voor een kans die maar niet kwam. Nu, op 31-jarige leeftijd, won ze alsnog de olympische titel. Haar verhaal symboliseerde de veerkracht van dit team, de weigering om op te geven wanneer tegenslag zich aandiende.

Ook voor Paumen was dit een bekroning. Na haar heldenrol in Peking had ze bewezen geen eendagsvlieg te zijn. Haar strafcorner bleef het meest gevreesde wapen in het internationale hockey. De statistieken spraken voor zich: meer dan honderd doelpunten in haar interlandcarrière, het merendeel uit strafcorners met die onweerstaanbare sleeppush.

Caldas werd na de finale koninklijk onderscheiden en benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau. De Argentijn die Nederland weer op de troon had gezet, had het onmogelijke bereikt. Zijn onorthodoxe methodes, van het Alicante-kamp tot zijn tactische flexibiliteit, hadden een team dat het spoor bijster was weer tot winnaars gemaakt.

De Erfenis van Londen

Het goud van Londen bewees dat Nederland niet alleen kon winnen wanneer alles mee zat, maar ook wanneer de weg ernaartoe hobbelig was. De ploeg had tegenslagen overwonnen, kritiek getrotseerd en uiteindelijk geleverd wanneer het erop aankwam. Het was een overwinning van karakter evenzeer als van talent.

De selectie die in Londen triomfeerde, bevatte speelsters die nog jaren het gezicht van Oranje zouden zijn. Naomi van As, Ellen Hoog, Lidewij Welten, Eva de Goede, ze zouden door blijven gaan en nog meer prijzen verzamelen. De kern van het team bleef intact, wat continuïteit en stabiliteit bood voor de volgende olympische cyclus.

Voor het Nederlandse hockey betekende deze titel ook commercieel een doorbraak. De combinatie van succes en de aantrekkelijke uitstraling van speelsters als Van As en Hoog trok sponsors aan. Hockey werd hip, de wedstrijden trokken volle stadions en televisiekijkcijfers stegen. De sport had definitief haar plek veroverd in het Nederlandse sportlandschap.

De Les van het Overwonnen Dieptepunt

Achteraf gezien was de crisis na Peking misschien wel noodzakelijk geweest. Het dwong de bond en de speelsters om kritisch naar zichzelf te kijken. De comfortabele positie van favoriet was verdwenen en moest opnieuw worden verdiend. Het harde trainingskamp in Alicante was symptomatisch voor de nieuwe mentaliteit: niets werd meer als vanzelfsprekend beschouwd.

De term Team Hollywood verdween na Londen definitief. In plaats daarvan kwam een reputatie van professionaliteit, veerkracht en winnaarswil. De speelsters hadden bewezen dat ze niet alleen mooi hockey konden spelen, maar ook konden vechten wanneer dat nodig was. De shoot-outserie tegen Nieuw-Zeeland en de finale tegen Argentinië hadden dat aangetoond.

Londen 2012 was het bewijs dat het Nederlandse vrouwenhockey geen incident was maar een programma. Een programma dat kon terugvallen op een sterke infrastructuur, uitstekende coaching en generaties talent. De derde olympische titel was een bevestiging dat de formule werkte, ook wanneer de omstandigheden tegenvielen.

Een ander historisch succes was de gouden medaille in Tokio 2021.

Conclusie

De weg naar goud in Londen was kronkelig en zwaar. Van de crisis na het WK 2010 tot het beruchte trainingskamp in Alicante, van de moeizame poulefase tot de zenuwslopende shoot-outs tegen Nieuw-Zeeland, niets kwam vanzelf. Maar juist daardoor was deze titel zo waardevol. Het team had bewezen over meer te beschikken dan alleen talent; het had karakter getoond.

De 2-0 zege op Argentinië in de finale was de perfecte afsluiting van een turbulente periode. De revanche op de rivaal die twee jaar eerder de wereldtitel had afgepakt, was zoet. Caldas, de Argentijn die Nederland had gecoacht, had zijn landgenoten verslagen op het hoogste podium. Het was een verhaal dat geen scriptschrijver had kunnen bedenken, een triomf van volharding over talent alleen.